สรุปเนื้อหา : เวลาและการแบ่งยุคสมัย

ประวัติศาสตร์ หมายถึง
การศึกษาเรื่องราวของและพฤติกรรมของสังคมมนุษย์ในอดีต

ศักราชและการเทียบศักราช
1. พุทธศักราช (B.E.)
เป็นศักราชที่พุทธศาสนิกชนกำหนดขึ้น
2. คริสต์ศักราช (A.D.) 
ผู้นับถือคริสต์ศาสนาตั้งขึ้น โดยเริ่มนับตั้งแต่วันที่เชื่อกันว่าเป็นวันสมภพของพระเยซู (543)
3. มหาศักราช
ตั้งขึ้นโดยพระเจ้ากนิษกะของอินเดีย (621)
4. จุลศักราช (จ.ศ.)
ตั้งขึ้นโดยพระเจ้าบุพพะโสระหัน กษัตริย์ของพม่า (1181)  ร.5 ทรงประกาศเลิกใช้
5. รัตนโกสินทร์ศก (ร.ศ.)
ตั้งขึ้นโดย ร.5 และร.6 ทรงประกาศเลิกใช้

การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์
1. สมัยก่อนประวัติศาสตร์

ยุคหิน



• ยุคหินเก่า (Old Stone Age)
 ใช้เครื่องมือหินกะเทาะหยาบๆ อาศัยอยู่ตามถ้ำ

• ยุคหินกลาง (Middle Stone Age )
ใช้เครื่องมือมีความประณีตขึ้นล่าสัตว์ เก็บของป่า

• ยุคหินใหม่ (New Stone Age)
พัฒนาการที่สำคัญ คือ พาะปลูก เลี้ยงสัตว์ ใช้เครื่องมือหินขัดและทำเครื่องปั้นดินเผา

ยุคโลหะ

ยุคโลหะ

• ยุคสำริด พบอาวุธ เช่น ขวานสำริด หัวธนู ที่บ้านเชียง จ.อุดรธานี
• ยุคเหล็ก เครื่องมือทนทาน มีการตั้งถิ่นฐาน มีชนชั้น

2. สมัยประวัติศาสตร์
- อาณาจักรรุ่นแรกๆ
เช่น ทวารวดี ซึ่งพบหลักฐานเหรียญเงิน จารึกว่า ศรีทวารวดีติ ศวรปุณยะ ละโว้  พระปรางค์สามยอด
- สมัยสุโขทัย
มีการศิลปะที่เป็นเอกลักษณ์ คือ เจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ พระพุทธรูปปางลีลา
- สมัยอยุธยา
 เริ่มมีการจดบันทึกเกี่ยวกับเรื่องราวของพระมหากษัตริย์ โดยเขียนลงบนสมุดไทย เรียก พระราชพงศาวดาร อยุธยามีทั้งหมด 5 ราชวงศ์ คือ
 – อู่ทอง (พระรามาธิบดีที่ 1 หรือ พระเจ้าอู่ทอง)
– สุพรรณภมิ
– สุโขทัย (พระนเรศวรมหาราช)
– ปราสาททอง
– บ้านพลูหลวง (พระเจ้าเอกทัศน์)
มีการรับอิทธิพลของเขมร เรียก จตุสดมภ์ คือ หลักทั้ง 4 ประกอบด้วย
- เวียง  เปลี่ยนเป็น พระนครบาลหรือยมราช
- วัง  เปลี่ยนเป็น พระธรรมาธิกรณ์
- คลัง  เปลี่ยนเป็น พระโกษาธิบดี
- นา  เปลี่ยนเป็น พระเกษตราธิบดี

การปกครอง แบ่งออกเป็น 3 ช่วง คือ
ช่วงตอนต้น
มีการแบ่งหัวเมืองออกเป็น 3 ส่วน คือ หัวเมืองชั้นใน มี ผู้รั้ง ปกครอง หัวเมืองชั้นนอกหรือเมืองพระยามหานคร  พระราชวงศ์หรือข้าราชการชั้นสูง ปกครอง หัวเมืองประเทศราช  
ตอนกลาง
มีการปฎิรูปการปกครองโดยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ซึ่งมีการถ่วงดุลอำนาจโดยการรวมอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลาง
ช่วงปลายปลาย 
มีการจัดระเบียบไพล่พลขึ้นใหม่ ซึ่งมีการถ่วงดุลอำนาจโดยการแบ่งการปกครองออกเป็นสมุหนายกและสมุหกลาโหม ซึ่งในสมัยอยุธยามีการเสียกรุงถึง 2 ครั้ง โดยครั้งแรกตรงกับ พ.ศ. 1221 และครั้งที่ 2 คือ พ.ศ. 2310



- สมัยรัตนโกสินทร์
1. พระราชกรณียกิจรัชกาลที่ 1
สงครามที่แสดงพระอัจฉริยภาพอย่างมากคือ สงคราม 9 ทัพ ทั้งที่ทรงมีกำลังทหารเพียงครึ่งหนึ่งของพม่า พระองค์ทรงย้ายราชธานีเดิมที่กรุงธนบุรี เนื่องจาก เป็นสถานที่เล็ก อยู่ใกล้ตลิ่งถูกเซาะพังตลอดเวลา
2.  พระราชกรณียกิจรัชกาลที่ 2
 เป็นยุคทองของวรรณคดีไทยสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
3.  พระราชกรณียกิจรัชกาลที่ 3
 ทรงทำการค้ากับต่างชาติ วัดสำคัญหลายวัด เช่น วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ที่ได้ชื่อว่าเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย วัดราชโอรสาราม ซึ่งเป็นวัดประจำรัชกาลโดยได้รับศิลปะจีนผสมผสานกับไทย
4. พระราชกรณียกิจในรัชกาลที่ 4  
ทรงตั้งโรงพิมพ์ของรัฐบาล ตั้งโรงกษาปณ์เพื่อผลิตเงินเหรียญ แทนเงินพดด้วง มีการทำสนธิสัญญาเบาว์ริงกับอังกฤษ ซึ่งส่งผลให้เศรษฐกิจของไทยขยายตัวและส่งสินค้าออกได้มากขึ้น ทั้งยังนำเศรษฐกิจไทยเข้าสู่ระบบทุนนิยมโลก
5. พระราชกรณียกิจ รัชกาลที่ 5
มีการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เศรษฐกิจและสังคมของไทยครั้งใหญ่ จนได้ชื่อว่า พลิกแผ่นดิน  ซึ่งขณะที่ขึ้นครองราชย์นั้นมีพระชนมายุเพียง 15 พรรษา ยังไม่บรรลุนิติภาวะ จึงให้เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน
6. พระราชกรณียกิจรัชกาลที่ 6 
ทรงทดลองและฝึกให้ข้าราชบริพารรู้จักการปกครองระบอบประชาธิปไตยโดยทรงสร้างเมืองจำลอง "ดุสิตธานี" ขึ้น
7. พระราชกรณียกิจรัชกาลที่ 7-8  
อยู่ในช่วงร้อนแรงของการเมืองภายในประเทศจากกลุ่มคนที่ไปศึกษาในต่างประเทศและอยากนำการปกครองของตะวันตกมาปรับใช้ในประเทศไทยในที่สุด ประเทศไทยก็เปลี่ยนแปลงการปกครอง ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว ซึ่งเกิดเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ขึ้นโดยมีหัวหน้าคณะรัฐบาล คือ พระยามโนปกรณ์นิติธาดา และหัวหน้าคณะราษฎร คือ นายปรีดี พนมยงค์
8. พระราชกรณียกิจรัชกาลที่ 9
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจเพื่อพสกนิกรชาวไทยเสมอ


หลักฐานทางประวัติศาสตร์
คือ ร่องรอยการกระทำของมนุษย์หรือร่องรอยของอดีต  แบ่งออกเป็น
- หลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษร ที่เก่าแก่ที่สุด คือ จารึก
- หลักฐานที่ไม่เป็นลายลักษณ์อักษร คือ โบราณสถาน โบราณวัตถุ

Read More

แบบทดสอบ บทเรียนที่ 1

ให้นักเรียน ทำแบบทดสอบนี้ โดยให้ใส่ชื่อ นามสกุล เลขที่ และระดับชั้น ให้ครบ แล้วดำเนินการทดสอบให้ครบทุกข้อ

 

Read More

1.2 การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์

การแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์
1. การแบ่งช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ตามแบบสากล
     จุดมุ่งหมายในการแบ่งช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์  เป็นยุคสมัยต่าง ๆ เพื่อให้เกิดความสะดวกในการศึกษาค้นคว้าเรื่องราวของมนุษย์ในอดีตและช่วยให้เข้าใจง่ายขึ้น ช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ตามแบบสากลแบ่งออกเป็น 2 สมัย คือ

1) สมัยก่อนประวัติศาสตร์
     สมัยก่อนประวัติศาสตร์  เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์ยังไม่รู้จักการประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นใช้  จึงยังไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่เป็นลายลักษณ์อักษร  ดังนั้น การศึกษาเรื่องราวของมนุษย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์  จึงต้องอาศัยการวิเคราะห์และตีความจากหลักฐานทางโบราณคดีที่ค้นพบ  เช่น  เครื่องมือ  เครื่องใช้  เครื่องประดับที่ทำจากหิน  โลหะ และโครงกระดูกมนุษย์
      ปัจจุบันการกำหนดอายุสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย  อาศัยพัฒนาการทางเทคโนโลยี  แบบแผนการดำรงชีพและสังคม  ยุคสมัยทางธรณีวิทยา  นำมาใช้ร่วมกันในการกำหนดยุคสมัย  โดยสามารถแบ่งยุคสมัยก่อนประวัติศาสตร์ได้ดังนี้

1.1) ยุคหิน   เริ่มเมื่อประมาณ 500,000 ถึง 4,000 ปี ล่วงมาแล้ว  แบ่งเป็น 3 ยุคย่อย ดังนี้
 •ยุคหินเก่า (500,000 – 10,000 ปีมาแล้ว) เป็นช่วงเวลาแรก ๆของมนุษยชาติ  มนุษย์รู้จักใช้เครื่องมือขวานหินกะเทาะ  ในระยะแรก  เครื่องมือจะมีลักษณะหยาบ โดยนำหินกรวดแม่น้ำมากะเทาะเพียงด้านเดียวและไม่ได้กะเทาะหมดทั้งก้อน  ใช้สำหรับขุดสับและสับตัด  มนุษย์ในยุคหินเก่า ดำรงชีวิตอย่างเร่ร่อน  ล่าสัตว์และหาของป่ากินเป็นอาหาร
 •ยุคหินกลาง (10,000 – 6,000 ปีมาแล้ว) เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์รู้จักทำเครื่องมือเครื่องใช้สำหรับล่าสัตว์ด้วยหินที่มีความประณีตมากขึ้นและมนุษย์ในยุคหินกลางเริ่มรู้จักการอยู่รวมกลุ่มเป็นสังคมมากขึ้น
 •ยุคหินใหม่ (6,000 – 4,000 ปีมาแล้ว) เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์รู้จักทำเครื่องมือด้วยหินขัดเป็นมันเรียบ  เรียกว่า ขวานหินขัด ใช้สำหรับตัดเฉือนแบบมีดหรือต่อด้ามเพื่อใช้เป็นเครื่องมือขุดหรือถาก มนุษย์ยุคหินใหม่มีความเจริญมากกว่ายุคก่อนๆ รู้จักตั้งถิ่นฐานเป็นหลักแหล่งรู้จักการเพาะปลูก เลี้ยงสัตว์ ทำภาชนะดินเผา

1.2) ยุคโลหะ เป็นช่วงที่มนุษย์มีพัฒนาการด้านการทำเครื่องมือเครื่องใช้  โดยรู้จักการนำแร่ธาตุมาถลุงและหลอมใช้หล่อทำเป็นอาวุธหรือเครื่องมือและเครื่องประดับต่าง ๆ แบ่งสมัยได้ตามวัตถุของโลหะ คือ
 •ยุคสำริด (4,000 – 2,500 ปีมาแล้ว) เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์รู้จักใช้โลหะสำริด(ทองแดงผสมดีบุก) ทำเครื่องมือเครื่องใช้และเครื่องประดับ  มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีกว่ายุคหิน อาศัยอยู่ร่วมกันเป็นชุมชนขนาดใหญ่ขึ้น รู้จักปลูกข้าวและเลี้ยงสัตว์
 •ยุคเหล็ก (2,500 – 1,500 ปีมาแล้ว) เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์รู้จักนำเหล็กมาทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้  ซึ่งมีคุณภาพดีแข็งแกร่งกว่าสำริด  การดำรงชีวิตด้วยการเกษตรกรรม  มีการติดต่อค้าขายระหว่างชุมชนต่าง

2) สมัยประวัติศาสตร์  เป็นยุคสมัยที่มนุษย์รู้จักการประดิษฐ์ตัวอักษรขึ้นมาใช้แล้ว  โดยได้มีการบันทึกเรื่องราวเหตุการณ์ต่าง ๆ ในยุคสมัยนั้นเป็นลายลักษณ์อักษร  มักพบอยู่ตาม   ผนังถ้ำ  แผ่นดินเหนียว  แผ่นหิน ใบลาน และแผ่นโลหะ ชุมชนของมนุษย์ในภูมิภาคต่างๆ ก้าวเข้าสู่สมัยประวัติศาสตร์  ในระยะเวลาไม่เท่ากัน  เนื่องด้วยความสามารถของมนุษย์ในการสร้างสรรค์อารยธรรมความเจริญที่แตกต่างกัน  ดังนั้น สมัยประวัติศาสตร์ในทางสากล จึงแบ่งเป็น 3 ยุคย่อยๆ ดังนี้
2.1) ประวัติศาสตร์สมัยโบราณ  เริ่มตั้งแต่ความเจริญของแหล่งอารยธรรมเมโสโปเตเมีย อารยธรรมอียิปต์โบราณ และอารยธรรมกรีก  โรมัน จนกระทั่งสิ้นสุดลงเมื่อกรุงโรม  ซึ่งเป็นศูนย์กลางของจักรวรรดิถูกตีแตกโดยพวกอนารยชนในปี พ.ศ.1019 
2.2) ประวัติศาสตร์สมัยกลาง   เริ่มภายหลังจากที่กรุงโรม (จักรวรรดิโรมันตะวันตก)ถูกพวกอนารยชนตีแตกในปี พ.ศ.1019 จนกระทั่งในปี พ.ศ.1996 สมัยกลางจึงสิ้นสุดลง เมื่อชนชาติเติร์ก ที่นับถือศาสนาอิสลามเข้าโจมตีกรุงคอนสแตนติโนเปิล(จักรวรรดิโรมันตะวันออก) 
2.3) ประวัติศาสตร์สมัยใหม่   เริ่มภายหลังจากที่กรุงคอนสแตนติโนเปิลถูกตีแตก เมื่อปี พ.ศ.1996 เป็นต้นมา  จนกระทั้งสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ.2488 มีเหตุการณ์สำคัญในยุคประวัติศาสตร์สมัยใหม่หลายประการ เช่น การปฏิรูปศาสนา  การเกิดลัทธิหรือแนวความคิดแบบเสรีนิยม  ประชาธิปไตยและคอมมิวนิสต์  ทางด้านเศรษฐกิจ  มีการขยายตัวทางการค้าทางเรือสำเภา  การแสวงหาดินแดนใหม่และปฏิวัติอุตสาหกรรม

3) การแบ่งช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ตามแบบไทย นักประวัติศาสตร์นิยมแบ่งช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ตามแบบไทย  ที่มีลักษณะเป็นรูปแบบของตนเอง  ดังนี้
3.1) แบ่งตามสมัยหรือตามเวลาที่เริ่มมีตัวอักษร โดยแบ่งได้ 2 สมัย ดังนี้
 •สมัยก่อนประวัติศาสตร์  หมายถึง  ยุคที่ยังไม่มีการบันทึกเรื่องราวเป็นลายลักษณ์อักษร  แบ่งออกเป็นยุคหิน(ยุคหินเก่า  ยุคหินกลาง  ยุคหินใหม่)  และยุคโลหะ(ยุคสำริด  ยุคเหล็ก) โดยมีการขุดค้นพบหลักฐานทางโบราณคดีในภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศไทยตามลำดับ
 •สมัยประวัติศาสตร์  หมายถึง  ยุคที่มนุษย์เริ่มมีการใช้ตัวอักษรบันทึกเรื่องราวเหตุการณ์ต่าง ๆ จากหลักฐานที่ค้นพบได้แก่ หลักศิลาจารึก
3.2) แบ่งยุคสมัยตามอาณาจักร  ได้มีการแบ่งยุคสมัยตามอาณาจักร  ได้แก่  อาณาจักร ทวารวดี(นครปฐม)  อาณาจักรละโว้(ลพบุรี)  อาณาจักรตามพรลิงค์(นครศรีธรรมราช)  อาณาจักรศรีวิชัย(สุราษฎร์ธานี)  อาณาจักรหริภุญชัย(ลำพูน) 
3.3) แบ่งยุคสมัยตามราชธานี   เป็นการแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์  ตามราชธานี      ของไทยเรียงความลำดับ  เช่น  สมัยสุโขทัย  สมัยอยุธยา  สมัยธนบุรีและสมัยรัตนโกสินทร์
3.4) แบ่งยุคสมัยตามพระราชวงศ์  เป็นการแบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ตามพระราชวงศ์  เช่น  สมัยราชวงศ์พระร่วง ของอาณาจักรสุโขทัย  สมัยราชวงศ์อู่ทอง  สมัยราชวงศ์สุพรรณภูมิ  สมัยราชวงศ์สุโขทัย  สมัยราชวงศ์ปราสาททอง  สมัยราชวงศ์บ้านพลูหลวง โดยทั้งหมดเป็นชื่อ        พระราชวงศ์ที่ครองราชย์สมบัติเป็นกษัตริย์ในสมัยอยุธยา ราชวงศ์จักรี ในสมัยรัตนโกสินทร์
3.5) แบ่งยุคสมัยตามรัชกาล  เป็นการแบ่งยุคสมัยในช่วงเวลาที่พระมหากษัตริย์พระองค์นั้นครองราชย์อยู่  ได้แก่  รัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ  รัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช  และรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 
3.6) แบ่งยุคสมัยตามระบอบการเมืองการปกครอง  ได้แก่  สมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์และสมัยประชาธิปไตย  โดยถือเหตุการณ์การเปลี่ยนแปลงทางการเมือง   เมื่อ  วันที่ 24 มิถุนายน 2475  เป็นเส้นแบ่งยุคสมัยการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เข้าสู่ระบอบประชาธิปไตย

Read More

คำอธิบายรายวิชา

Read More